کلام دلنشین


 
 مطالب
آرشیو Print RSS
 
 اتوماسیون اداری
 
 نظام پیشنهادات
 
 لینکها











 
 نظر سنجی
نظر شما در مورد محتوای وب سایت؟ 


 
تاریخ : شنبه 12 دي 1394     |     کد : 384

گورستان ها چگونه به آرامستان ها تبدیل می شوند ؟ حسین باهر

اشاره: شهرها در طول تمامی تاریخ ، محل زیست و به تبعیت از آن محل آثار حیات اجتماعی و تمدنی بوده و در این میان گورستان های آن شهرها از گذشته های دور – که برای ما جا مانده اند - همانندموزه های انسانی هستند که در برخی از آنها شاهد آثار فاخر هنری وتاریخ هویت انسانی هستیم. از این رو مقوله گورستان در زندگی بشری چیزی نیست که بتوان فارغ از آن شد و بر اهمیت ذاتی آن چشم پوشید.نوشته زیر نگاهی دارد بر روش های خدماتی فرهنگی اجتماعی در مقوله آرامستان ها.

           
     
گورستان ها باتوجه به پیشینه ی اجتماعی، فرهنگی و مذهبی شامل مختصات و ویژگی هایی هستند که آنها را از سایر اماکن تحت اختیار سازمان های خدمات شهری متمایز می کند. از دیر باز گورستان ها در مکانی متروکه و دور از شهر در نظر گرفته شده بودند و به لحاظ طراحی فضا و ارائه ی خدمات ،توجه ویژه ای به آنها صورت نپذیرفته بود.


گورستان ها در همه جا، مکانی برای دفن اموات هستند. همه ی اقشار اجتماع ، با هر سطح و مقامی و از هر طبقه و گروهی که باشند،به عنوان مراجعه کننده در این مکان ها حضور می یابند. عمده مراجعه کننده گورستان ها دو گروه عمده را تشکیل می دهند:زائرین که برای زیارت اهل قبور به گورستان مراجعه می کنند و گروه دوم کسانی که برای انجام مراسم کفن و دفن عزیزان در گذشته شان به این اماکن مراجعه می کنند.

اما با نگرش نوین و توجه خاصی که مدیران سازمان گورستان های کشور بر این اماکن خاص دارند و اطلاق واژه ی" آرامستان" به جای" گورستان"، باور عمومی نسبت به آنها در حال تغییر است و برای عموم مردم دیگر گورستان جایی به دور از شهر و متروکه نیست که تنها مقبره ی افراد متوفی در آن قرار گرفته باشد، بلکه این اماکن به جایی برای گذراندن وقت ، فضایی معنوی برای آرامش و تعقل و تعمق در بحبوهه زندگانی سخت ماشینی و مکانیکی نیز تبدیل شده است.

از این رو پرداختن به ساماندهی و یکپارچه سازی آرامستان ها ضرورتی است که لازم و حیاتی به نظر می رسد.

 نوع خدمات رسانی سازمان آرامستان های شهرداری به علت شرائط ویژه ی آن که با متوفی و بستگان عزادار آن در ارتباط است آن را از سایر سازمان های شهرداری متمایز می کند.

 در ابتدای مقال باید این نکته را از نظر دور نداشت که گورستان هر شهر ، شرایط مختص خود را را داراست و بعضی موارد که شاید در گورستان یک شهر تبدیل به مسئله و مشکل شده ، چه بسا در شهر دیگر تبدیل به یک امکان و فرصت شده باشد ، اما در حالت کلی و از نقطه نظر مدیریت شهری ، نیازها و مشکلات گورستان ها به دو دسته کالبدی و روانی تقسیم بندی می شوند.

محیط کالبدی و فیزیکی گورستان ها خود بر دو بخش محیط داخلی و محیط بیرونی تقسیم می گردد. طراحی و ساماندهی این محیط ها به لحاظ معماری و کاربردی باید به گونه ای باشد که مراجعین با کمترین اتلاف وقت و انرژی بتوانند از خدمات ارائه شده استفاده کنند.

طراحی و ساماندهی معماری گورستان باید به صورتی باشد که از لحظه ی ورود اتوموبیل حمل متوفی تا آخرین لحظه ی خروج همراهان ، درتشریفات تدفین و به خاک سپاری و انجام امور اداری مربوطه ، مشکل و مانعی به وجود نیاید . تعریف محوطه ی پارکینگ برای اتوموبیل همراهان و محلی برای حضور مشایعت کنندگان ، سالن برگزاری نماز و مسیر ویژه ی مشایعت متوفی از مواردی است که باید در طراحی معماری،

پیش بینی و اجرا شود تا بهترین خدمات در کمترین زمان به مراجعه کنندگان ارائه شود.

با وجود این تعاریف ، متأسفانه آنچه در حال حاضر درباره ی گورستان ها به نظر می رسد ، در هم ریختگی کالبدی و نبود تعریف جامع و مشخص از طراحی و سیستم فیزیکی آنهاست.

در تعریف محیط بیرونی باید این نکته را متذکر شد که چشم انداز بیرونی گورستان و موقعیت جغرافیایی آن علاوه بر این که بر فضای عمومی شهر تأثیر می گذارد و باعث زیبا و یا نازیباتر شدن بصری شهر می شود، به لحاظ روانی بر مراجعه کنندگان به آن محل نیز تأثیر فراوان دارد.

طراحی فضای سبز مناسب ، تعریف امکانات رفاهی و خدماتی و فراهم نمودن فضایی آرام ومعنوی ، می تواند علاوه بر کاستن فشارهای روحی و روانی مراجعین و همراهان متوفی ، بیانگر هویت آرامستان نیز باشد. با این تعریف ، آرامستان ها را می توان به عنوان "مجموعه هایی فرهنگی" نیز در نظر گرفت . پرداختن به گلزار شهدا و طراحی یادمان هایی برای بزرگداشت مقام شان ، تدارک دیدن برنامه های معنوی در روزهای ویژه (از قبیل برگزاری دعای کمیل و زیارت عاشورا در شب های پنج شنبه و ایام دهه فجر و هفته ی دفاع مقدس و مراسم عظیم یوم الرغایب و شب های قدر و روز عرفه) می تواند این بُعد فرهنگی را برجسته تر کند و در هویت بخشی به آرامستان ها مؤثر باشد.

همچنین آرامستان ها را باید شکلی از پارک در نظر گرفت و در طراحی فضای سبزآن موارد زیادی از قبیل نوع درخت ، شکل و پوشش گیاهان ، سیستم آبرسانی ، میزان باد و شرایط جوی و هرس درختان و چمن موجود را در نظر گرفت. موارد یاد شده در تخصص گروه های کارشناسی فضای سبز است که باید در تمامی آرامستان ها این موارد به دست کارشناسان مربوطه سپرده شود ؛ چرا که پرداختن به تمامی این موارد فراتر از وظایف سازمان آرامستان هاست.مسایلی مانند بهبود و زیباسازی محیط ، آب نماها ، حوض ها ، میادین، مجسمه ها و یادمان ها، تابلوهای راهنمایی و رانندگی و تابلوهای معرفی بخش های مختلف آرامستان ، از جمله مسایلی است که باید به دست دیگر نهادها و سازمان های شهرداری ها و گروه های کارشناسی آنان مرتفع گردد.

نکته ی بعدی در طراحی و ساماندهی کالبدی گورستان ها، مکانیزه کردن خدمات اداری است. ارائه بهترین خدمات در کمترین زمان به مشتری ، شعار تمام ادرات و سازمان هاست.اما مراجعه کنندگان به گورستان ها با توجه به حالات روحی و آلامی که دارند ، از شرایط ویژه تری برخوردارند و اتلاف وقت در بخش های اداری و مسیر انجام مراسم خاکسپاری می تواند باعث بیشتر شدن تألمات آنها گردد. به همین دلیل مکانیزه کردن این خدمات راه حل مناسبی برای کاستن این تبعات است.

انجام تشریفات کفن و تدفین متوفی نیز باید در شأن یک انسان مسلمان صورت گیرد. توجه به آموزه های دینی و احکام مربوط به کفن و دفن ، شست و شوی متوفی و کفن کردنش ، همین طور مسائل مربوط به خاک سپاری و انجام شعائر آن باید به بهترین صورت و در نهایت احترام به بازماندگان متوفی انجام شود.

مورد مهم دیگری که باید در بررسی مسایل و مشکلات آرامستان ها از جنبه ی فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، تفکیک مذهبی متوفیان است.در شهرهایی ازکشور که هم وطنان شیعه و سنی و برخی مذاهب دیگردر کنار هم زندگی می کنند،باید تفاوت فرهنگی در آداب تشییع و به خاک سپاری در نظر گرفته شود. به عنوان مثال در میان اهل تسنن گذاشتن سنگ قبر چندان مورد توجه نیست و قبرهای این هم وطنان معمولاً بدون سنگ قبر است. توجه به این تفاوت های فرهنگی واجتماعی وپیش بینی وطراحی راه کارهایی برای ارائه مناسب خدمات به همه ی مذاهب موجود ، از جمله موارد مهم در این زمینه است.

مسیر ها و جاده های آرامستان ها از جمله مسیرهای پرتردد و شلوغ در شهرهاست. راه ها و مسیرهای منتهی به آرامستان ها در عموم شهرهای کشور مربوط به سال ها قبل است.زمانی که جمعیت شهری بسیار کمتر از امروز بود و این جاده ها جوابگوی نیاز آن زمان بودند.اما امروزه با افزایش نفوس و جمعیت شهری ، افزایش بار ترافیکی در رفت و آمد به آرامستان ،مشکلات بی شماری رقم می زند. در مناسبت های خاص ، پنج شنبه و جمعه های آخر سال و روزهای ویژه ، مسیر ترددآرامستان ها پر ترافیک است و رفت و آمد در این مسیرها معمولاً با ساعت ها توقف و راه بندان مواجه است.

ساماندهی و تعریض جاده ها و راه های منتهی به آرامستان ها و پیش بینی مسیرها و جاده های فرعی جهت پیشگیری از ترافیک سنگین ، از جمله راه کارهایی است که سازمان ها و نهادهای ذی ربط باید در ارتباط با آرامستان ها به انجام برسانند.

بهداشت در گورستان ها، مقوله ای جدی است و پرداخت اصولی و ریشه ای به آن لازم و ضروری به نظر    می رسد. باید مسایل بهداشتی مانند جاهایی نظیر بیمارستان ها و مراکز پزشکی ، در آرامستان ها نیز در اولویت باشد.

آمبولانس حمل متوفی از جمله بارزترین نمونه های این مورد است. ممکن است با آمبولانسی که یک فرد    درگذشته با یک بیماری واگیردار نظیر هپاتیت و ایدز منتقل شده ، یک بیمار با حمله قلبی هم حمل شود . در این صورت بدون ضد عفونی کردن آمبولانس ها ممکن است بیمار بعدی نیز دچار عفونت شود و یا آن بیماری واگیر دار را بگیرد. رعایت بهداشت ضد عفونی کردن مداوم وسایل و تجهیزات آمبولانس ها راه کار مناسبی برای پیشگیری از این مسایل است.

همچنین آب که برای شست و شوی جنازه ها درآرامستان ها استفاده می گردد،معمولاً بعد از مصرف در جوی ها سرازیر شده و سپس به کانالی عمیق و سروپوشیده با عمق 5 و یا 6 متر وارد می شود.

ولی این آب حدود 100 متر آن سو تر از دیوار آرامستان ، دوباره بالا می آید و در سطح زمین جریان پیدا    می کند . ممکن است عوامل بیماری زا و مسمومی در این آب موجود باشد و تصفیه نکردن و رهاسازی دوباره این آب در طبیعت می تواند به آلوده کردن آب های سطحی و زیر زمینی محدوده ی آرامستان ها بیانجامد و باعث انتقال بیماری های مختلفی گردد.

طراحی و ساخت تصفیه خانه هایی در خود آرامستان برای تصفیه ی آب های مصرفی ، می تواند از شیوع و انتقال بسیاری از بیماری ها و همچنین از آلوده سازی سطحی و زیرمینی جلوگیری کند.

علاوه بر دیدگاه های ارائه شده برای ساماندهی و بازسازی آرامستان های موجود ، باید در احداث و ایجاد آرامستان های جدید نیز به این دیدگاه ها توجه شود.

آرامستان های  تازه تأسیس باید بر مبنای دیدگاه هایی فرهنگی بنا شود.توجه عمده به فضای سبز و طراحی جاده ها و راه های مناسب ،مسیرها  و معبرهای عریض ،اختصاص دادن فضاهایی که قابلیت گسترش داشته باشند و بتوان با افزایش قبرها و دفن شدگان در آن، آرامستان را نیز گسترش داد . ایجاد فضایی آرام و معنوی و معماری مناسب و متناسب با حال و هوای بومی و فرهنگی هر منطقه،مواردی است که باید در طراحی و ساخت آرامستان های جدید در نظر گرفته شود.

با رعایت تمامی این موارد است که می توان "گورستان" ها را تبدیل به" آرامستان" هایی کرد که که هم متوفیان مدفون در آن آرامش روحی برخوردار شوند و هم زندگان و زائرین این اماکن با حضور در آن از حسی معنوی لبریز شوند و راحت تر بتوانند با عزیز درگذشته شان خلوت و با خدای خود راز و نیاز کنند.














 


یاسین موثقی
 
 لینکها